Overprikkeling 2: wat zijn prikkels?
Overprikkeling 2: wat zijn prikkels?

Overprikkeling 2: wat zijn prikkels?

In mijn vorige blog beschreef ik twee situaties met aardig wat prikkels. Maar wat zijn prikkels nu precies? Daarover gaat deze blog.

Een prikkel is een impuls die met een van je zintuigen waargenomen kan worden. Geluid komt binnen via je oor, een (minder) aangenaam luchtje via je neus en smaak via je tong. Daarnaast voel je temperatuur via je huid. Prikkels kunnen ook uit jezelf komen, wanneer je veel nadenkt en tot ideeën komt. Voor de introverten onder ons erg herkenbaar. Als je (hoog)gevoelig bent kunnen prikkels ook komen door bijvoorbeeld sfeer of het humeur van anderen dat je aanvoelt en misschien ongemerkt overneemt.

Prikkels op zichzelf zijn niet problematisch. Het zijn slechts impulsen. Vervelender wordt het wanneer je een gevoeliger zenuwstelsel waardoor al die impulsen ongefilterd binnen komen. Overigens heeft ieder van ons een soort prikkeldrempel. Voor sommigen ligt die drempel hoger dan bij anderen. In die zin kan iedereen dus overprikkeld raken, maar zullen mensen met een lagere drempel hier eerder last van hebben dan mensen met een hogere drempel.

Dan kan het ook nog zo zijn dat verschillende prikkels een verschillende drempel kunnen hebben. Sommige mensen zijn heel gevoelig voor geluid, maar veel minder voor bijvoorbeeld de sfeer die ergens aanwezig is. De inzichten van Dabrowski zijn in deze context interessant. Dabrowksi was een Poolse psycholoog, psychiater en arts, die de theorie van positieve desintegratie bedacht. Hij stelt dat er vijf soorten van gevoeligheid zijn:

  • Intellectueel: dit uit zich in een enorme nieuwsgierigheid, een scherp observatievermogen, sterk zijn in het leggen van verbanden, het stellen van diepgaande vragen. Hier zit de drang om te willen begrijpen achter. Overprikkeling kan hier optreden wanneer je ergens diep induikt, steeds meer informatie zoekt en daarin op een gegeven moment doorslaat. Je gaat bijna obsessief op zoek naar nóg meer informatie.
  • Verbeeldingskracht: gekenmerkt door een rijke verbeelding, beelddenken, snel associaties kunnen leggen, snel wegdromen bij verveling. Hoe overprikkeling er op dit gebied uit zou zien? Misschien verlies je het contact met de realiteit en leef je vooral in je fantasiewereld.
  • Emotioneel: getypeerd door een grote belangstelling voor alles wat om je heen gebeurt, groot empatisch vermogen, gevoeligheid voor het overnemen van emoties, nare gebeurtenissen kunnen nog heel lang effect hebben. Overprikkeling op emotioneel gebied kan verschillende vormen aannemen. Wanneer je veel emoties van anderen overneemt, kan het zijn dat je niet meer kunt onderscheiden wat van jou en wat van die ander is. Je kunt dan het contact met je eigen gevoel kwijt raken.
  • Psychomotorisch: karakteristiek is hier de grote behoefte om te bewegen, liefst intense fysieke activiteit; geen marathon maar een triathlon. Er zit veel energie/spanning in het lichaam, dat zich uit in grote neiging tot bewegen en niet stil kunnen zitten. Op psychomotorisch vlak zie ik overprikkeling als het Duracell-konijn. Maar op een gegeven moment is de batterij toch echt leeg en val je stil. Je bent fysiek uitgeput.
  • Zintuiglijk: tekenend is de intense beleving van alle informatie die via de zintuigen binnenkomt. Kan leiden tot snel last hebben van dingen als harde geluiden, felle lichten, penetrante geuren. Zintuiglijke overprikkeling is voor mij ontzettend herkenbaar. Hoe ik het zou omschrijven? Het is alsof je in een ruimte bent waar 20 tv’s staan, die constant zappen langs alle kanalen. Het geluid staat voluit en tegelijkertijd staan er allerlei gekleurde lampen te flitsen en lopen er mensen rond die boven de luide tv’s uit proberen te praten. Dit alles non-stop, en steeds harder en sneller flitsend.

Als je het zo bekijkt, kun je op vijf verschillende gebieden overprikkeld raken. Het kan daarbij zo zijn dat je op één gebied makkelijker overprikkeld raakt dan op andere. Zo heb ik zelf bijvoorbeeld een lage prikkeldrempel voor zintuiglijke informatie, waardoor ik heel snel uitgeput kan raken door lawaai om mij heen. Intellectueel duurt het dan weer veel langer voor ik aan mijn taks zit. Wat zo mooi is aan deze inzichten van Dabrowski, is dat achter elke gevoeligheid een talent zit. Zo zorgt een zintuiglijke gevoeligheid ervoor dat je intens kunt genieten van mooie dingen. Denk aan muziek, kunst en een koud biertje. Psychomotorische gevoeligheid zorgt ervoor dat je heel gemotiveerd kunt zijn om als eerste over de finish te gaan bij die triathlon.

Het is van belang dat er verschillende gebieden zijn waarop je overprikkeld kunt raken, omdat dit aanknopingspunten kan bieden voor hoe je het prikkelniveau weer kunt normaliseren. Wanneer je inzicht hebt ontwikkeld in hoe prikkels bij jou werken, dan kun je ermee gaan experimenteren en er achter komen hoe je met jouw specifieke prikkelprofiel om kunt gaan, zodat je er zo min mogelijk last en zoveel mogelijk plezier van kunt hebben. Daarover meer in een volgend blog!

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.